{"id":46772,"date":"2026-04-07T14:00:01","date_gmt":"2026-04-07T12:00:01","guid":{"rendered":"https:\/\/gamn.org\/?p=46772"},"modified":"2026-06-01T14:02:24","modified_gmt":"2026-06-01T12:02:24","slug":"romet-ende-jetojne-ne-margjinat-e-shoqerise-dhe-pa-qasje-thelbesore-ne-te-drejtat-e-tyre","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gamn.org\/sq\/romet-ende-jetojne-ne-margjinat-e-shoqerise-dhe-pa-qasje-thelbesore-ne-te-drejtat-e-tyre\/","title":{"rendered":"Rom\u00ebt ende jetojn\u00eb n\u00eb margjinat e shoq\u00ebris\u00eb dhe pa qasje thelb\u00ebsore n\u00eb t\u00eb drejtat e tyre"},"content":{"rendered":"<p>Pavar\u00ebsisht strategjive t\u00eb shumta dhe p\u00ebrkushtimit deklarativ ndaj p\u00ebrfshirjes, rom\u00ebt n\u00eb Mal t\u00eb Zi ende jetojn\u00eb n\u00eb margjinat e shoq\u00ebris\u00eb, pa qasje thelb\u00ebsore n\u00eb t\u00eb drejtat q\u00eb u jan\u00eb formalisht t\u00eb garantuara.<\/p>\n<p>N\u00eb prag t\u00eb Dit\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Rom\u00ebve, theksojm\u00eb se komuniteti rom n\u00eb Mal t\u00eb Zi vazhdon t\u00eb jetoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb hendek midis t\u00eb drejtave t\u00eb garantuara formalisht dhe zbatimit t\u00eb tyre real.<\/p>\n<p>P\u00ebrfaq\u00ebsimi politik i rom\u00ebve mbetet nj\u00eb problem i theksuar dhe afatgjat\u00eb, pavar\u00ebsisht rekomandimeve shum\u00ebvje\u00e7are dhe nevoj\u00ebs s\u00eb qart\u00eb t\u00eb njohur p\u00ebr ndryshimin e pragut zgjedhor. Gjat\u00eb vitit 2025 dhe n\u00eb fillim t\u00eb vitit 2026 nuk jan\u00eb nd\u00ebrmarr\u00eb hapa konkret\u00eb drejt ndryshimeve n\u00eb legjislacion zgjedhor q\u00eb do t\u00eb mund\u00ebsonin pjes\u00ebmarrjen e tyre n\u00eb proceset e vendimmarrjes. Si rezultat i nj\u00eb qasjeje t\u00eb till\u00eb, komuniteti rom ende nuk ka p\u00ebrfaq\u00ebsues n\u00eb Kuvendin e Malit t\u00eb Zi, nd\u00ebrsa pjes\u00ebmarrja e tyre politike kryesisht mbetet e kufizuar n\u00eb nivel lokal, pa ndikim t\u00eb r\u00ebnd\u00ebsish\u00ebm n\u00eb hartimin e politikave publike.<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga treguesit m\u00eb t\u00eb duksh\u00ebm t\u00eb marginalizimit afatgjat\u00eb \u00ebsht\u00eb edhe \u00e7\u00ebshtja e strehimit. Edhe pse ky problem njihet prej vitesh, zgjidhjet e q\u00ebndrueshme ende mungojn\u00eb. K\u00ebshtu, n\u00eb fillim t\u00eb vitit 2026, n\u00eb lagjen Konik t\u00eb Podgoric\u00ebs, disa familje rome u p\u00ebrball\u00ebn me urdhra p\u00ebr d\u00ebbim pa u siguruar strehim i p\u00ebrhersh\u00ebm dhe adekuat, gj\u00eb q\u00eb e thellon m\u00eb tej pasigurin\u00eb e tyre sociale dhe tregon munges\u00ebn e nj\u00eb politike afatgjat\u00eb t\u00eb strehimit p\u00ebr k\u00ebt\u00eb komunitet.<\/p>\n<p>Nj\u00eb sfid\u00eb e madhe p\u00ebrb\u00ebn edhe pozita e grave rome, t\u00eb cilat jan\u00eb t\u00eb ekspozuara ndaj diskriminimit t\u00eb shum\u00ebfisht\u00eb mbi baz\u00ebn e p\u00ebrkat\u00ebsis\u00eb etnike, gjinis\u00eb dhe statusit socio-ekonomik. Sipas gjetjeve t\u00eb K\u00ebshillit t\u00eb Evrop\u00ebs (ECRI), grat\u00eb nga k\u00ebto komunitete b\u00ebjn\u00eb pjes\u00eb nd\u00ebr grupet m\u00eb t\u00eb cenueshme, me qasje tejet t\u00eb kufizuar n\u00eb arsim, pun\u00ebsim dhe sh\u00ebrbime baz\u00eb. K\u00ebto kushte e thellojn\u00eb edhe m\u00eb tej ciklin e varf\u00ebris\u00eb dhe p\u00ebrjashtimit shoq\u00ebror q\u00eb p\u00ebrcillet nga brezi n\u00eb brez.<\/p>\n<p>Nj\u00eb num\u00ebr i konsideruesh\u00ebm i vajzave nga komuniteti rom nuk e p\u00ebrfundon arsimin fillor, nd\u00ebrsa pjes\u00ebmarrja e tyre n\u00eb arsimin e mes\u00ebm dhe t\u00eb lart\u00eb mbetet ende shum\u00eb e ul\u00ebt. Shkaqet kryesore jan\u00eb varf\u00ebria, martesat e hershme dhe t\u00eb aranzhuara, si dhe mungesa e mb\u00ebshtetjes sistemore, p\u00ebrfshir\u00eb transportin, bursat dhe asistent\u00ebt arsimor\u00eb.<\/p>\n<p>Nj\u00ebkoh\u00ebsisht, sipas raportit t\u00eb Komisionit Evropian p\u00ebr Malin e Zi p\u00ebr vitin 2025, rom\u00ebt, e ve\u00e7an\u00ebrisht grat\u00eb, p\u00ebrballen me nj\u00eb shkall\u00eb jasht\u00ebzakonisht t\u00eb ul\u00ebt t\u00eb pun\u00ebsimit dhe nj\u00eb nivel t\u00eb lart\u00eb t\u00eb pasivitetit ekonomik, nd\u00ebrsa shum\u00eb prej tyre jan\u00eb t\u00eb angazhuar n\u00eb ekonomin\u00eb informale, pa mbrojtje sociale dhe ligjore.<\/p>\n<p>Shtes\u00eb shqet\u00ebsuese \u00ebsht\u00eb edhe qasja e kufizuar n\u00eb kujdesin sh\u00ebndet\u00ebsor, ve\u00e7an\u00ebrisht n\u00eb fushat e sh\u00ebndetit riprodhues, si dhe niveli i ul\u00ebt i raportimit t\u00eb dhun\u00ebs me baz\u00eb gjinore, q\u00eb lidhet me munges\u00ebn e besimit n\u00eb institucione dhe me barrierat shoq\u00ebrore.<\/p>\n<p>Nj\u00eb nga problemet kryesore t\u00eb rom\u00ebve me origjin\u00eb nga Kosova lidhet me statusin juridik dhe dokumentacionin personal, duke pasur parasysh se nj\u00eb num\u00ebr i konsideruesh\u00ebm i pjes\u00ebtar\u00ebve t\u00eb k\u00ebsaj bashk\u00ebsie erdhen n\u00eb Mal t\u00eb Zi gjat\u00eb dhe pas konfliktit n\u00eb fund t\u00eb viteve n\u00ebnt\u00ebdhjet\u00eb, shpesh pa dokumente personale. Mungesa e k\u00ebtyre dokumenteve, para s\u00eb gjithash e certifikatave nga librat amz\u00eb, e v\u00ebshtir\u00ebson qasjen n\u00eb shtet\u00ebsi, pun\u00ebsim, t\u00eb drejta sociale dhe arsim, nderkoh\u00eb q\u00eb procedurat administrative jan\u00eb shpesh t\u00eb gjata, komplekse dhe financiarisht t\u00eb renduara p\u00ebr familjet tashme t\u00eb cenueshme.<\/p>\n<p>N\u00eb fush\u00ebn e kujdesit sh\u00ebndet\u00ebsor, problemet shpesh prekin edhe ata q\u00eb kan\u00eb q\u00ebndrim t\u00eb rregulluar n\u00eb Mal t\u00eb Zi. P\u00ebr shkak t\u00eb pamund\u00ebsis\u00eb p\u00ebr t&#8217;u \u00e7regjistruar nga sistemi i sigurimit sh\u00ebndet\u00ebsor n\u00eb Kosov\u00eb, pjes\u00ebtar\u00ebt e k\u00ebsaj bashk\u00ebsie nuk mund t\u00eb realizojn\u00eb t\u00eb drejt\u00ebn p\u00ebr sigurim sh\u00ebndet\u00ebsor n\u00eb Mal t\u00eb Zi, gj\u00eb q\u00eb i l\u00eb jasht\u00eb sistemit dhe i detyron t\u00eb p\u00ebrballojn\u00eb vet\u00eb shpenzimet e trajtimit ose t\u00eb k\u00ebrkojn\u00eb sh\u00ebrbime sh\u00ebndet\u00ebsore jasht\u00eb vendit.<\/p>\n<p>Edhe pse n\u00eb praktik\u00eb nj\u00eb form\u00eb e caktuar mb\u00ebshtetjeje ofrohet nga nd\u00ebrmjet\u00ebsit sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb, nd\u00ebrsa punonj\u00ebsit sh\u00ebndet\u00ebsor\u00eb shpesh tregojn\u00eb ndjeshm\u00ebri ndaj m\u00eb t\u00eb cenueshm\u00ebve, zgjidhje t\u00eb tilla nuk jan\u00eb sistematike dhe nuk mund t\u00eb z\u00ebvend\u00ebsojn\u00eb munges\u00ebn e nj\u00eb p\u00ebrgjigjeje institucionale. Sfida t\u00eb ngjashme jan\u00eb t\u00eb pranishme edhe n\u00eb fusha t\u00eb tjera, si arsimi, pun\u00ebsimi dhe strehimi, ku kombinimi i barrierave administrative, varf\u00ebris\u00eb dhe diskriminimit kufizon edhe m\u00eb tej mund\u00ebsit\u00eb e k\u00ebsaj bashk\u00ebsie p\u00ebr integrim t\u00eb plot\u00eb shoq\u00ebror.<\/p>\n<p>E gjith\u00eb sa u tha tregon se, p\u00ebr shkak t\u00eb munges\u00ebs s\u00eb masave sistematike dhe t\u00eb koordinuara, pozita e komunitetit rom n\u00eb Mal t\u00eb Zi ende nuk \u00ebsht\u00eb p\u00ebrmir\u00ebsuar n\u00eb thelb. Pa p\u00ebrgjegj\u00ebsi t\u00eb qart\u00eb politike dhe zbatim t\u00eb q\u00ebndruesh\u00ebm t\u00eb politikave ekzistuese, t\u00eb drejtat e garantuara formalisht do t\u00eb vazhdojn\u00eb t\u00eb mbeten pa efekt real n\u00eb praktik\u00eb.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Pavar\u00ebsisht strategjive t\u00eb shumta dhe p\u00ebrkushtimit deklarativ ndaj p\u00ebrfshirjes, rom\u00ebt n\u00eb Mal t\u00eb Zi ende jetojn\u00eb n\u00eb margjinat e shoq\u00ebris\u00eb, pa qasje thelb\u00ebsore n\u00eb t\u00eb drejtat q\u00eb u jan\u00eb formalisht t\u00eb garantuara. N\u00eb prag t\u00eb Dit\u00ebs Nd\u00ebrkomb\u00ebtare t\u00eb Rom\u00ebve, theksojm\u00eb se komuniteti rom n\u00eb Mal t\u00eb Zi vazhdon t\u00eb jetoj\u00eb n\u00eb nj\u00eb hendek midis t\u00eb [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":747,"featured_media":46343,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[720],"tags":[],"tip":[],"acf":[],"aioseo_notices":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gamn.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46772"}],"collection":[{"href":"https:\/\/gamn.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gamn.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gamn.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/users\/747"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gamn.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=46772"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/gamn.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46772\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":46773,"href":"https:\/\/gamn.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/46772\/revisions\/46773"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gamn.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media\/46343"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gamn.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=46772"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gamn.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=46772"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gamn.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=46772"},{"taxonomy":"tip","embeddable":true,"href":"https:\/\/gamn.org\/sq\/wp-json\/wp\/v2\/tip?post=46772"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}