Efekti primjene zabrane plastičnih kesa i plastike za jednokratnu upotrebu, kao i izazovi u sprovođenju zakona, bili su u fokusu jučerašnje sjednice Zelene poslaničke grupe, održane na inicijativu Građanske alijanse.
U radu sjednice, pored članova Zelene poslaničke grupe i predstavnice Građanske alijanse Danijele Darmanović, učestvovali su ministar ekologije, održivog razvoja i razvoja sjevera Damjan Ćulafić, državni sekretar Nenad Vitomirović, v.d. generalne direktorice Direktorata za ekologiju Lana Radunović, predstavnik Agencije za zaštitu životne sredine Danilo Veljić, pomoćnik direktora Eko-fonda Nemanja Peković, direktor Deponije Aleksandar Božović, kao i izvršna direktorica Zero Waste Montenegro Vanja Cicmil.
Ključno pitanje koje je Građanska alijansa otvorila odnosilo se na to da li je postojeće zakonsko rješenje zaista dovelo do stvarnog smanjenja upotrebe plastike ili se i dalje suočavamo sa velikim količinama plastičnog otpada koji završava u prirodi i potencijalno ugrožava životnu sredinu i javno zdravlje. Poseban fokus bio je na upotrebi plastičnih kesa debljih od 50 mikrona, koje su i dalje dozvoljene uz naknadu, i njihovom ukupnom uticaju na životnu sredinu.
Polazeći od činjenice da se Crna Gora već više od tri decenije ustavno definiše kao ekološka država, a da se 2026. godina prepoznaje kao izuzetno važna u kontekstu zatvaranja pregovaračkog Poglavlja 27 – Životna sredina i klimatske promjene, ukazali smo na potrebu da se preispita koliko smo se tom idealu zaista približili. Utisak koji postoji u javnosti jeste da, uprkos zakonskoj zabrani i povećanju naknada, plastične kese nijesu u značajnoj mjeri nestale iz svakodnevne upotrebe, te da i dalje predstavljaju jedan od dominantnih oblika otpada.
Takođe, otvorili smo i pitanje ekološke svijesti, u kontekstu da postoji realna bojazan da bi, prije nego što se postigne značajniji pomak u promjeni navika građana i građanki, u životnoj sredini potencijalno moglo završiti još više plastike.
Ukazali smo i na dosljednu primjenu zakona i efikasnosti inspekcijskog nadzora. Kao ilustracija izazova u praksi, ukazano je na to da su i tokom samog sastanka korišćeni proizvodi od plastike za jednokratnu upotrebu, poput čaša i flaša, što dodatno potvrđuje koliko je teško sprovesti zakonske mjere bez sistemske promjene pristupa. Takođe je istaknuto da se u pojedinim ugostiteljskim i maloprodajnim objektima i dalje mogu pronaći zabranjeni plastični proizvodi, što ukazuje na potrebu snažnije kontrole i dosljednije primjene propisa na lokalnom nivou.
Zbog svega navedenog, Građanska alijansa smatra da država mora preuzeti još odlučniju ulogu i razmotriti mogućnost dodatnog ograničavanja ili potpune zabrane upotrebe plastičnih kesa, uz istovremeno jačanje kontrole.
Vanja Cicmil upoznala je članove Zelene poslaničke grupe sa regulatornim okvirom Evropske unije u oblasti ambalaže i ambalažnog otpada, uključujući Direktivu 2015/720 i ključne mjere nove EU Uredbe o ambalaži (EU 2025/40), čija primjena počinje 12. avgusta 2026. godine. Ona je predstavila i uporedne statističke podatke o potrošnji plastičnih kesa po stanovniku u državama EU, kao i primjere dobre prakse koji su dali konkretne rezultate u smanjenju plastičnog otpada. Poseban osvrt dat je na stanje u Crnoj Gori i ulogu nadležnih institucija u sprovođenju postojećeg zakonodavnog okvira, uključujući zabranu upotrebe plastičnih kesa debljine od 15 do 50 mikrona koja je počela da se primjenjuje u oktobru 2024. godine.
Ministar Ćulafić saopštio je da dosadašnji podaci ukazuju na određeni napredak, navodeći da je ranije u Crnoj Gori korišćeno oko 100 plastičnih kesa po stanovniku, dok se danas upotrebljava oko 65, što pokazuje da mjere Ministarstva već daju prve rezultate. On je podsjetio da je krajem 2024. godine propisana zabrana upotrebe plastičnih kesa debljine između 15 i 50 mikrona, dok je za deblje kese uvedena naknada, uz obavezu Tržišne inspekcije da kontroliše primjenu propisa.
On je takođe naveo da je, prema dostupnim podacima, sprovedeno više od hiljadu inspekcijskih kontrola, izdato više prekršajnih naloga i pokrenuti postupci protiv subjekata koji nijesu poštovali zakon.
Aleksandar Božović istakao je da je udio plastičnih kesa u ukupnom otpadu kojim upravljaju, značajno smanjen u odnosu na raniji period, čak 70 odsto, što ukazuje na određene pozitivne pomake, ali i na potrebu daljeg unapređenja sistema.
Predstavnici Zelene poslaničke grupe ocijenili su da je riječ o pitanju koje ima širi značaj, od zaštite životne sredine i javnog zdravlja, do javnih finansija i evropskih integracija. Iako smanjenje broja kesa po stanovniku ukazuje na napredak, ocijenjeno je da postoji značajan prostor za dodatne mjere, uključujući proširenje namjene sredstava Eko-fonda, jačanje edukativnih kampanja, posebno među mlađom populacijom, podsticanje upotrebe trajnih torbi, kao i moguće izmjene važećeg Zakona o upravljanju otpadom.
Sastanak je zaključen zajedničkom ocjenom da je potrebno nastaviti dijalog između institucija, civilnog sektora i donosilaca odluka, kako bi se pronašla efikasnija rješenja koja će doprinijeti stvarnom smanjenju upotrebe plastike i dugoročnoj zaštiti životne sredine u Crnoj Gori.
Ova inicijativa dio je projekta “Plastični trag” koji sprovodi Građanska alijansa, a ko finansira Fond za zaštitu životne sredine – Eko fond.
