Jučerašnje reakcije pojedinih nosilaca najviših državnih funkcija u Crnoj Gori povodom prvostepene presude Specijalnog suda u Hagu ponovo su ogolile hronični problem selektivnog odnosa crnogorskih političara prema autoritetu međunarodne pravde. Smatramo da su ti zvaničnici, osporivši legitimitet i pravednost odluke sa pozicije funkcije koju obavljaju, pokazali da za njih institucionalna nepristrasnost prestaje da važi onog trenutka kada presuda dođe u sukob sa stavovima koje lično zastupaju.
Naime, Specijalni sud u Hagu juče je izrekao prvostepenu presudu bivšim čelnicima OVK. Hašim Tači i Jakup Krasnići osuđeni su na po 25 godina zatvora, Kadri Veselji na 18, a Redžep Seljimi na 13 godina. Sud ih je proglasio krivim po tačkama optužnice za ratne zločine, dok ih je po tačkama za zločine protiv čovječnosti oslobodio. S obzirom na to da je riječ o prvostepenoj i nepravosnažnoj presudi, koja ostaje podložna žalbenom postupku, potrebno je imati u vidu da njen konačan ishod još nije poznat, zbog čega se ne izjašnjavamo o krivici ili nevinosti osuđenih niti o opravdanosti same presude.
Ono što nas zabrinjava nije pravo pojedinca da ima lično mišljenje o ishodu jednog suđenja, jer je to legitimno pravo svakog građanina, pa i zvaničnika. Problem nastaje kada nosilac najviše izvršne ili zakonodavne funkcije koristi autoritet svoje državne pozicije da javno dovede u pitanje legitimitet suda čiji je autoritet Crna Gora, kao članica međunarodne zajednice u procesu evropskih integracija, dužna da poštuje. U tom trenutku lični stav prestaje da bude privatna stvar i postaje, ili se doživljava kao stav institucije koju ta osoba predstavlja.
Ovakvo ponašanje ne vezujemo za jednu etničku ili političku struju, jer je riječ o obrascu koji se ponavlja kod državnika različitih nacionalnih predznaka kad god sudska odluka pogodi ideje ili simbole bliske njihovim ličnim uvjerenjima. Dovoljno je podsjetiti na to da je predsjednik Skupštine Andrija Mandić nedavno uputio saučešće porodici pravosnažno osuđenog Ratka Mladića, što je naišlo na našu oštru i opravdanu osudu. Ova dva slučaja pokazuju sličan institucionalni obrazac: spremnost nosilaca vlasti da autoritet svoje funkcije stave u službu etno-nacionalnog narativa, umjesto da budu garant nepristrasnosti države prema svim sudskim procesima, bez obzira ko je na optuženičkoj klupi.
Kada se ovaj obrazac ponavlja kod zvaničnika različitih nacionalnosti, on prestaje da bude pojedinačan incident i postaje praksa koja ima svoju cijenu. Ona uvozi regionalne podjele u domaći institucionalni prostor, produbljuje polarizaciju građana duž etničkih linija i šalje poruku međunarodnim partnerima da poštovanje pravnog poretka u Crnoj Gori zavisi od toga čija je presuda u pitanju. Umjesto da državne institucije budu prostor u kojem se pravda tretira jednako, bez obzira na nacionalnost učesnika u postupku, one se pretvaraju u pozornicu dnevnopolitičkih i identitetskih obračuna.
Pozivamo sve nosioce javnih funkcija, bez obzira na etničku ili stranačku pripadnost, da jasno razdvoje privatno mišljenje od zvaničnog govora institucije koju predstavljaju i da se uzdrže od korišćenja državnog autoriteta za osporavanje ili relativizaciju
sudskih odluka, domaćih ili međunarodnih.Ta obaveza ne važi samo dok je postupak u toku i dok presuda nije pravosnažna, nego se nastavlja i nakon njenog konačnog okončanja, jer dosljednost institucije prema autoritetu suda ne smije zavisiti od faze postupka niti od toga koga se presuda tiče. Smatramo da se evropska perspektiva i unutrašnja kohezija Crne Gore ne mogu graditi na praksi po kojoj je poštovanje pravde stvar nacionalnog opredjeljenja, a ne ustavnog principa.
