Demokracia nuk ka të bëjë vetëm me zgjedhjet dhe miratimin e ligjeve. Ajo përfshin institucione që punojnë në interes të qytetarëve, sundimin e ligjit, mbrojtjen e të drejtave të njeriut, dialogun politik dhe gatishmërinë e shoqërisë për të pranuar dallimet, u tha nga Forumi i Shkollës së Studimeve Politike të Malit të Zi “Perspektivat e demokracisë në kontekstin bashkëkohor malazez – A mund t’i rivendosë integrimi evropian vlerat demokratike”, i mbajtur në Parlamentin e Malit të Zi me rastin e Ditës Ndërkombëtare të Demokracisë.
Forumi u organizua nga Aleanca Qytetare në bashkëpunim me Parlamentin e Malit të Zi, i cili mblodhi së bashku ish-studentë dhe ish-studentë të Shkollës së Studimeve Politike, përfaqësues të institucioneve, shoqërisë civile dhe komunitetit akademik, të cilët diskutuan mbi gjendjen e demokracisë në Mal të Zi, dialogun politik, rolin e qytetarëve dhe institucioneve, si dhe nëse rruga evropiane mund të jetë një nxitës më i fortë i ndryshimeve demokratike në vend.
Forumi u hap me fjalimet hapëse nga Boban Stanishiq, Sekretar i Përgjithshëm i Parlamentit të Malit të Zi, Lejla Dervishagiq, Drejtoreshë e Zyrës së Programeve të Këshillit të Evropës në Mal të Zi, dhe Milan Radoviq, Drejtor i Programit të Aleancës Qytetare.
Boban Stanishiq foli për rolin e parlamentit në integrimin evropian dhe theksoi rëndësinë e bashkëpunimit midis qeverisë dhe opozitës kur bëhet fjalë për ligjet nga axhenda evropiane.
“Miratimi i ligjit nga axhenda evropiane me shumicë prej dy të tretash tregon se anëtarësimi në Bashkimin Evropian është një shans i një brezi dhe një qëllim strategjik rreth të cilit nuk ka kufij midis qeverisë dhe opozitës. Mbyllja e kapitullit nuk është sukses i ndonjë partie apo qeverie individuale, por rezultat i përbashkët i të gjitha institucioneve dhe aktorëve politikë që e njohën këtë mundësi historike”, tha Stanishiq.
Lejla Dervishagiq kujtoi se demokracia sot përballet me sfida që nuk ekzistonin në të njëjtën formë në dekadat e mëparshme. Polarizimi, dezinformimi, mosbesimi ndaj institucioneve dhe zhvillimi i teknologjive të reja po ndryshojnë mënyrën se si qytetarët qasen në informacion dhe marrin pjesë në jetën publike.
Duke folur për nismën “Pakti i Ri Demokratik për Evropën”, Dervishagiq vlerësoi se përgjigjja ndaj sfidave të reja nuk mund të jetë thjesht një kthim te modelet e vjetra.
“Nuk mund t’u përgjigjemi sfidave demokratike të shekullit të 21-të ekskluzivisht me metodat e së kaluarës. Nuk bëhet fjalë për rishpikjen e demokracisë, por për ripërtëritjen e qasjes sonë, forcimin e besimit të qytetarëve dhe përshtatjen e institucioneve me realitetet e reja, në të cilat kryesimi i ardhshëm i Malit të Zi në Komitetin e Ministrave të Këshillit të Evropës është një mundësi e jashtëzakonshme”, tha Dervishagiq.
Milan Radoviq tha se institucionet demokratike vetëm nuk mund të garantojnë cilësinë e demokracisë. Për funksionimin e tyre, siç theksoi ai, nevojiten qytetarë dhe aktorë politikë që i kuptojnë dhe respektojnë vlerat demokratike.
Duke folur për punën e Shkollës së Studimeve Politike të Aleancës Qytetare, Radoviq kujtoi se qëllimi i saj është të kontribuojë në zhvillimin e kulturës politike demokratike përmes edukimit dhe dialogut, veçanërisht midis vendimmarrësve aktualë dhe të ardhshëm.
“Demokracia nuk mbaron me zgjedhjet ose anëtarësimin në vetë Bashkimin Evropian. Ajo kërkon sundimin e ligjit, mbrojtjen e të drejtave të njeriut dhe të pakicave, pranimin e diversitetit dhe mendimin kritik”, tha Radoviq.
Në panelin e Forumit folën Prof. Dr. SonjaTomoviq-Shundiq, prof. Dr. Miloš Beshiq, prof. Dr. Nebojša Vuçiniq dhe Stefan Gjukiq.
Sonja Tomoviq-Shundiq e shihte demokracinë kryesisht si një çështje vlerash dhe qëndrimesh ndaj qytetarit. Ajo theksoi se institucionet, partitë dhe zgjedhjet janë një pjesë e rëndësishme e sistemit demokratik, por se pa qytetarë që i kuptojnë të drejtat dhe përgjegjësitë e tyre, nuk ka demokraci të qëndrueshme.
Ajo foli veçanërisht për pluralizmin dhe dallimet, duke vlerësuar se ato nuk duhet të jenë pengesë për komunitetin, por mund të jenë vlera e tij nëse ka gatishmëri për të folur dhe për të respektuar të tjerët.
“Dallimet nuk duhet të jenë pengesë për komunitetin. Përkundrazi, pluralizmi, diskutimi dhe toleranca mund të jenë baza për ndërtimin e një komuniteti politik modern. Qytetari është themeli i demokracisë civile, jo vetëm institucioneve. Një qytetar i përgjegjshëm do të krijojë edhe institucione të përgjegjshme, sepse institucionet nuk funksionojnë vetë – ato janë në duart e qytetarëve”, tha Shundiq.
Miloš Beshiq hapi një perspektivë më të gjerë, duke vënë në dukje problemet me të cilat përballen demokracitë në mbarë botën. Ai foli për trendin e regresionit demokratik dhe se si sistemet gjithnjë e më komplekse politike, ekonomike dhe teknologjike ua vështirësojnë qytetarëve të kuptojnë proceset që ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e tyre.
Ai veçoi përqendrimin e informacionit dhe fuqisë teknologjike si një nga sfidat veçanërisht serioze, por edhe nevojën për të ruajtur hapësirën për diskutim të lirë dhe pjesëmarrje reale të qytetarëve në vendimmarrje.
“Unë shoh një rrezik të veçantë në përqendrimin e informacionit dhe fuqisë teknologjike, si dhe në rritjen e pabarazive ekonomike. Në një mjedis të tillë, demokracia duhet të gjejë një mënyrë për të ruajtur hapësirën për bisedë të lirë, vendimmarrje të informuar dhe pjesëmarrje reale të qytetarëve. Demokracia është në të vërtetë një zonë lirie që mbështetet në bisedën e lirë, domethënë në dialog dhe, shumë e rëndësishme, në vendimmarrjen kolektive”, paralajmëroi Beshiq.
Nebojša Vuçiniq ishte kritik ndaj idesë se vetëm anëtarësimi në Bashkimin Evropian do të sillte automatikisht transformim demokratik. Ai theksoi se integrimi evropian mund të përmirësojë institucionet dhe procedurat, por se ato nuk mund t’i zgjidhin vetë përçarjet e thella politike dhe shoqërore.
Sipas tij, për zhvillimin e demokracisë, është e nevojshme të kufizohet dhe kontrollohet qeveria, por edhe të arrihet një kompromis mbi çështjet më të rëndësishme që ndajnë shoqërinë.
“Një sistem demokratik duhet të përfshijë një qeveri të kufizuar, të kontrolluar dhe të zëvendësueshme. Nuk ka demokraci pa kompromis. Ajo që i duhet Malit të Zi në këtë moment është një kompromis historik, dhe ky është një parakusht për zhvillim”, thotë Vuçiniq.
Stefan Gjukiq i dha përparësi cilësisë së dialogut politik. Ai vlerësoi se në Mal të Zi, biseda shpesh reduktohet në një shkëmbim deklaratash, kundërpërgjigjesh dhe kundërpërgjigjesh, pa ndonjë qëllim të vërtetë për të dëgjuar palën tjetër.
Ai e vuri theksin veçanërisht te parlamenti si një vend ku dialogu duhet të jetë më i theksuar, por ku, siç tha ai, pluralizmi shpesh shndërrohet në një “monolog në një grup”.
“Ne e kemi reduktuar pluralizmin në një kulturë monologu në grup. Të gjithë flasin, dhe pak dalin prej tij të fisnikëruar. Qëllimi i dialogut nuk është vetëm të themi atë që mendojmë, por të dëgjojmë palën tjetër dhe të dalim nga biseda më të informuar dhe të gatshëm të rishqyrtojmë pikëpamjet tona”, thotë Gjukiq.
Forumi tregoi se integrimi evropian mund të jetë një nxitje e fortë për reformat demokratike, por se anëtarësimi në BE në vetvete nuk mund të ndryshojë kulturën politike dhe marrëdhëniet në shoqëri. Cilësia e demokracisë, siç u konkludua, varet gjithashtu nga institucionet, qytetarët, dialogu politik dhe gatishmëria për të zgjidhur interesa të ndryshme përmes diskutimit dhe kompromisit.
