Drejtoria e Policisë refuzoi të zgjasë dispozitat kyçe të Memorandumit të Bashkëpunimit me Aleancën Qytetare, të cilat, përmes monitorimit të rregullt dhe vizitave të paparalajmëruara në departamentet e sigurisë dhe ambientet policore ku mbahen personat e privuar nga liria, mundësonin një mbikëqyrje të pavarur mbi mënyrën e trajtimit të këtyre personave.
Bëhet fjalë për një mekanizëm të themeluar në vitin 2015, i cili për njëmbëdhjetë vjet funksionoi pa asnjë pengesë, nën drejtimin e disa udhëheqjeve të ndryshme të Ministrisë së Punëve të Brendshme dhe Drejtorisë së Policisë, dhe i cili rezultoi me një numër të madh raportesh mbi gjendjen e konstatuar në departamentet e sigurisë dhe trajtimin e personave të privuar nga liria nga ana e zyrtarëve policorë. Ky ndryshim i drejtimit, në vetvete, flet mjaftueshëm për rrugën në të cilën po lëviz Drejtoria e Policisë, drejt mbylljes së sistemit në dëm të të drejtave të njeriut dhe rrënimit të asaj që është ndërtuar me kujdes ndër vite.
Memorandumi përmes të cilit kjo bashkëpunim u formalizua për herë të fundit u nënshkrua në maj të vitit 2021 me Ministrinë e Punëve të Brendshme dhe Drejtorinë e Policisë dhe formalisht ishte në fuqi deri më 31 maj të këtij viti. Drejtori aktual i Drejtorisë së Policisë u emërua ushtrues detyre i drejtorit në dhjetor të vitit 2024, ndërsa në postin e drejtorit me mandat të plotë u zgjodh më 27 dhjetor 2025. Për një vit e gjysmë të plotë, deri në skadimin e Memorandumit, vizitat e paparalajmëruara dhe aktivitetet e tjera të kësaj pjese të bashkëpunimit i realizuam pa pengesa, ndërkohë që Šćepanović tashmë drejtonte Drejtorinë e Policisë. Pas skadimit të Memorandumit, iu drejtuam nënshkruesve me kërkesë për vazhdimin e bashkëpunimit, por në vend të vazhdimit të pritshëm, morëm një përgjigje zyrtare se dispozitat mbi të cilat bazohet Memorandumi janë të papranueshme për Drejtorinë e Policisë.
Ndaj kësaj përgjigjeje reaguam me një shkresë, në të cilën shpjeguam në detaje arsyet përse, sipas vlerësimit tonë, argumentimi i paraqitur nuk ka bazë juridike, si dhe propozuam një takim për të diskutuar mbi çështjet e kontestuara. Përgjigje zyrtare nuk kemi marrë, gjë që, pas njëmbëdhjetë vitesh bashkëpunimi, sinqerisht na befason.
Si arsye për refuzimin, nga Drejtoria e Policisë deklarojnë se tashmë ekzistojnë mekanizma të pavarur të kontrollit, CPT-ja dhe Avokati i Popullit përmes punës së Mekanizmit Kombëtar Parandalues. Megjithatë, asnjëri prej këtyre dy mekanizmave nuk është krijuar në vitin 2026; të dy ekzistonin edhe në kohën kur u vendos bashkëpunimi me Aleancën Qytetare, si dhe gjatë gjithë periudhës së funksionimit të tij të pandërprerë. As Kushtetuta dhe as Ligji për Punët e Brendshme, të cilëve u referohet Drejtoria e Policisë, nuk përmbajnë ndonjë dispozitë që do ta bënte këtë lloj bashkëpunimi juridikisht të papranueshëm. Përkundrazi, Nënkomiteti i Kombeve të Bashkuara për Parandalimin e Torturës, organi kompetent për interpretimin e Protokollit Fakultativ të Konventës kundër Torturës, që në vitin 2010 ka mbajtur qëndrimin se në veprimtarinë parandaluese nuk duhet të ketë përjashtim dhe se roli i mekanizmave kombëtarë parandalues mbështetet dhe plotësohet pikërisht nga shoqëria civile. Angazhimi i organizatave joqeveritare në mbikëqyrjen e vendeve ku privohen personat nga liria nuk përbën përjashtim as në pjesën tjetër të Evropës; bëhet fjalë për një model të njohur dhe të mbështetur të praktikës së mirë. Argumentimi të cilit i referohet Drejtoria e Policisë, thjesht, nuk qëndron.
Se sa i domosdoshëm mbetet ende mbikëqyrja e pavarur, e dëshmon mjaftueshëm edhe gjetja në të cilën ekipi ynë arriti vitin e kaluar në Bijelo Polje, të cilën asokohe e bëmë publike. Gjatë një vizite të paparalajmëruar në Departamentin e Sigurisë, i cili njëkohësisht është edhe selia e Qendrës Rajonale të Sigurisë – Veri, konstatuam se ambientet për ndalimin e personave ishin në një gjendje krejtësisht të papërshtatshme për qëndrim, me mobilie të dëmtuara, infrastrukturë të amortizuar dhe kushte higjienike nën çdo minimum të përcaktuar me rregullore. Pikërisht falë vizitës sonë të paparalajmëruar, kjo gjetje u bë e njohur për publikun.
Përveç vetë vizitave, ekipi ynë prej vitesh ka dokumentuar edhe raste të torturës, shumë prej të cilave kanë përfunduar në gjykatë dhe kanë rezultuar me vendime përfundimtare dënuese ndaj zyrtarëve policorë. Ndër to është edhe rasti i rrahjes brutale të Mijo Martinović në vitin 2021, të cilin ekipi ynë e dokumentoi në terren dhe e bëri publik për herë të parë. Gjatë së njëjtës periudhë, dokumentuam edhe njëzet e katër raste të tjera të tejkalimit të kompetencave dhe keqtrajtimit, ndërsa gjatë gjithë dekadës së punës sonë kemi dokumentuar dhjetëra raste të ngjashme në mbarë Malin e Zi. E njëjta gjë vlen edhe për trazirat në Cetinë në vitin 2021, në prag të ceremonisë së fronëzimit, kur asnjë nga mekanizmat e tjerë mbikëqyrës, të cilëve u referohet Šćepanović, nuk ishte i pranishëm në terren, ndërsa ekipi ynë vizitoi Departamentin e Sigurisë në Cetinë dhe bisedoi me personat e privuar nga liria. Përmes të gjitha këtyre rasteve, si dhe përmes monitorimit të rregullt, ne kemi ndjekur dhe dokumentuar atë që Mekanizmi Kombëtar Parandalues, për shkak të vëllimit të punës dhe kapaciteteve të kufizuara, nuk ka qenë gjithmonë në gjendje ta monitorojë në kohë reale. Në këtë kuptim, ne kemi qenë krahu i tij i zgjatur, ndërsa për të gjitha gjetjet kemi njoftuar rregullisht dhe në kohë Drejtorinë e Policisë.
Konteksti kohor dhe përmbajtësor i kësaj vendimmarrjeje nuk mund të anashkalohet. Aleanca Qytetare, përveçse vuri në dukje gjendjen e konstatuar në Departamentin e Sigurisë në Bijelo Polje, kritikoi publikisht Ligjin për Punët e Brendshme, veçanërisht dispozitat për komisionin për përcaktimin e pengesave të sigurisë, i cili zyrtarëve policorë të vlerësuar si “rrezik sigurie” u mohon të drejtën për mbrojtje në procedurën e rregullt disiplinore. Pikërisht këtë ligj, në atë kohë, e mbronte publikisht drejtori aktual i Drejtorisë së Policisë. Bazueshmërinë e këtyre paralajmërimeve më vonë e konfirmoi edhe Agjencia për Parandalimin e Korrupsionit, ndërsa ndryshimi i dispozitave kontestuese është pjesë edhe e marrëveshjes së nënshkruar së fundmi ndërmjet pushtetit dhe opozitës. Në dritën e kësaj kronologjie, Drejtoria e Policisë duhet t’i shpjegojë publikut se përse një praktikë që për njëmbëdhjetë vjet ishte e pranueshme dhe që nuk përbënte problem për asnjë nga drejtuesit e mëparshëm, papritmas është bërë e palejueshme.
Nga gjithçka e lartpërmendur rezulton se sistemi i punëve të brendshme po mbyllet në dëm të të drejtave të njeriut të personave të privuar nga liria, pikërisht në një moment kur gjetjet tona tregojnë se mbikëqyrja e pavarur është më e nevojshme se kurrë.
Për të gjitha sa u përmendën më lart do të informojmë CPT-në, Delegacionin e Bashkimit Evropian, Këshillin e Evropës dhe OSBE-në, partnerët me të cilët prej vitesh bashkëpunojmë në përmirësimin e gjendjes së të drejtave të njeriut në Mal të Zi. Këto institucione, përmes programeve dhe rekomandimeve të shumta, kanë investuar për dekada pikërisht në ndërtimin e mekanizmave të tillë të bashkëpunimit ndërmjet sektorit civil dhe policisë dhe kanë interes legjitim të jenë të informuara për rrethanat në të cilat po shuhet një nga shembujt e suksesshëm të një bashkëpunimi të tillë në rajon.
Mbetemi në qëndrimin se nuk ekziston asnjë nevojë reale për të ndryshuar një praktikë që ka funksionuar mirë për njëmbëdhjetë vjet dhe se vendimi për përfundimin e këtij bashkëpunimi është marrë përtej çdo kuadri juridik dhe profesional. Rrjedhimisht, Aleanca Qytetare do të vazhdojë të insistojë në rinovimin e plotë të Memorandumit.
Milan Radoviq,
Aleanca Qytetare
